- Çevre danışmanlığı “dokümantasyon ve mevzuat takibi işi” gibi görünse de, mevzuatta çok net çizilmiş zorunluluklar ve ciddi sonuç doğuran yasaklar var. Bu yazı; işletmelerin (tesislerin) ve çevre danışmanlık firmalarının en çok zorlandığı noktaları, resmi düzenlemelerdeki çerçeveyle ve düz bir dille toparlar.
Dayanak mevzuatın omurgası iki yerdir:
- 2872 sayılı Çevre Kanunu (idari yaptırımlar ve bazı adli sonuçlar dahil).
- Çevre Yönetimi Hizmetleri Hakkında Yönetmelik (01.11.2022 – Resmî Gazete Sayı: 32000).
Aşağıdaki maddeler, pratikte “yasak” ve “gereklilik” olarak karşınıza çıkar.
1) İşletmeler için zorunluluklar: “Hizmet al, sistemi işlet”
Bazı işletmeler için çevre yönetimi hizmeti almak bir tercih değil, zorunluluktur:
- Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği EK-1 listesindeki işletmeler: ya kendi bünyesinde yeterlikli çevre yönetim birimi kurar ya da çevre danışmanlık firmasından çevre yönetimi hizmeti almak zorundadır.
- EK-2 listesindeki işletmeler: en az bir personeli sürekli istihdam etmek veya çevre yönetim birimi kurmak veya danışmanlık firmasıyla hizmet almak zorundadır. Sahada kritik detay:
- İşletme ile firma arasında sözleşme yapılır.
- Personel ayrılırsa / belgesi askıya alınırsa / sözleşme biterse vb. hallerde işletme en geç 30 gün içinde yeniden uygun çözümü kurmak zorundadır.
2) Danışmanlık firması yeterlik şartları: “Ekip yoksa yetki de yok”
Yönetmelik, çevre danışmanlık firması yeterlik belgesini “ben bu işi yaparım” demekle vermiyor; minimum kadro ve deneyim şartları var. Örneğin firma yeterlik belgesi için; tam süreli istihdam edilen, belirli oranlarda çevre mühendisi olan en az 5 personel ve ayrıca koordinatör gibi tecrübe koşulları aranır. Bu tarz şartlar sağlanamazsa sonuç “uyarı” değil, doğrudan askıya almaya kadar gider.
3) En net “yasak”lar: Mevzuatın kırmızı çizgileri
Bu bölüm, çevre danışmanlıkta en riskli alan. Çünkü “yasak” ihlali, belgenin askıya alınması veya iptali ve itibar kaybı gibi sonuçlar doğurabilir.
3.1 Yeterlik belgesi kiralama / kullandırma / satma: kesin yasak
- Yeterlik belgelerinin kiralanması, kullandırılması veya satılması yasaktır.
- Personelin yeterlik belgesini başkasına kiraladığı veya sattığı tespit edilirse belgesi iki yıl süreyle iptal edilebilir.
Bu, pratikte şu demek: “Bizim adımıza imza at, senin belgeni sistemde kullanalım” gibi düzenler çok ağır risk taşır.
3.2 Temsilcilik veya irtibat bürosu üzerinden iş yürütme: riskli alan
- Temsilcilik veya irtibat bürosu açtığının tespiti halinde yeterlik belgesi 180 gün askıya alınabilir.
- Yeterlik belgelerinin bu amaçla kullanılmasına izin verilmez.
3.3 “Sözleşmeyi alıp işi başkasına devretme”: yasak
- Çevre yönetimi hizmeti sözleşmesi yapan firmalar, bu hizmeti başka firmalara devredemez.
Bu kural, taşeron zinciriyle “adı var kendi yok” modelinin önünü keser.
3.4 Çıkar çatışması gibi görünen durumlar: özellikle kaçınılır
Yönetmelikte firmaya yönelik bazı “yapmama” yükümlülükleri nettir:
- Aynı vergi numarasına sahip işletmelere çevre yönetimi hizmeti verilmez.
- Ölçüm ve analizlerin, firma ile bağı olan laboratuvarlara yönlendirilmesi çıkar çatışması riski doğurur.
4) Denetimde en büyük kırılma: “Yanıltıcı bilgi / rapor”
Denetim sonrası en ağır sonuçlara giden hatalar şunlardır:
- Yanlış veya yanıltıcı bilgi vermek ya da yanıltıcı belge düzenlemek durumunda yeterlik belgesi iki yıl süreyle iptal edilebilir.
“Müşteri memnun olsun” diye riskli bir konuyu raporda yumuşatmak, uzun vadede belgenizi kaybetmenize yol açabilir.
5) Askıya alma veya iptal nasıl tetiklenir? (sahada özet)
- Yeterlik şartlarının sağlanmaması durumunda 180 gün askı uygulanabilir.
- Personel şartları sağlanmazsa yine 180 gün askı gündeme gelir.
- Askı süresinde eksikler giderilmezse süreç iptale dönebilir.
-
Askıya alınan veya iptal edilen firmalar ilan edilir ve bazı başvurular belirli süre kabul edilmez.
SIKÇA SORULAN SORULAR
1) Hangi işletmeler çevre danışmanlık hizmeti almak zorundadır?
Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği’nde EK-1 ve EK-2 listelerinde yer alan işletmeler, faaliyet türüne göre çevre yönetim birimi kurmak veya çevre danışmanlık firmasından hizmet almak zorundadır. Bu zorunluluk, isteğe bağlı değil, mevzuat gereğidir.
2) Çevre danışmanlık firmasıyla sözleşme yapmadan faaliyet sürdürülebilir mi?
Hayır. Zorunluluk kapsamında olan işletmeler, geçerli bir sözleşme olmadan faaliyetlerini sürdürürse denetimlerde idari yaptırımlarla karşılaşabilir. Sözleşmenin sistemde tanımlı ve güncel olması gerekir.
3) Çevre danışmanlık yeterlik belgesi kiralanabilir mi?
Hayır. Yeterlik belgelerinin kiralanması, kullandırılması veya satılması kesin olarak yasaktır. Bu tür uygulamalar tespit edildiğinde belge askıya alınabilir veya iptal edilebilir.
4) Bir çevre danışmanlık firması aldığı işi başka bir firmaya devredebilir mi?
Hayır. Çevre yönetimi hizmeti sözleşmesi yapan bir firma, bu hizmeti başka bir firmaya devredemez. Hizmet, sözleşmeyi yapan firmanın kendi yetkili kadrosu tarafından yürütülmelidir.
5) Temsilcilik veya irtibat bürosu üzerinden çevre danışmanlık hizmeti verilebilir mi?
Mevzuat açısından bu konu risklidir. Yönetmelik, temsilcilik veya irtibat bürosu üzerinden yeterlik belgesi kullanıldığının tespiti halinde belgenin askıya alınmasına kadar gidebilen yaptırımlar öngörmektedir.
6) Çevre danışmanlık firması yanlış veya eksik rapor düzenlerse ne olur?
Yanıltıcı bilgi veya belge düzenlendiğinin tespiti halinde çevre danışmanlık yeterlik belgesi iki yıla kadar iptal edilebilir. Bu durum, firmanın sektördeki faaliyetlerini fiilen durdurur.
7) Personel eksikliği çevre danışmanlık firması için risk midir?
Evet. Yönetmelikte belirtilen asgari personel şartları sağlanmadığında yeterlik belgesi askıya alınabilir. Askı süresi içinde eksikler giderilmezse iptal süreci gündeme gelir.
8) Çevre danışmanlık firması, hizmet verdiği işletmeyle çıkar çatışması yaşayabilir mi?
Mevzuat, çıkar çatışması doğurabilecek durumlara karşı sınırlamalar getirir. Örneğin aynı vergi numarasına sahip işletmelere hizmet verilmesi veya bağlı laboratuvarlara yönlendirme yapılması riskli kabul edilir.
9) Belgesi askıya alınan bir çevre danışmanlık firması hizmet vermeye devam edebilir mi?
Hayır. Askı süresi boyunca firma yeni sözleşme yapamaz ve çevre yönetimi hizmeti sunamaz. Askı, fiilen faaliyetin durması anlamına gelir.
10) Çevre danışmanlıkta “en güvenli” çalışma yaklaşımı nedir?
Mevzuata tam uyum, şeffaf raporlama, asgari kadro şartlarının sürekli korunması ve gri alanlardan özellikle kaçınılması en güvenli yaklaşımdır. Kısa vadeli kazançlar için yapılan esneklikler, uzun vadede ciddi yaptırımlara yol açabilir.
Mevzuata tam uyum, şeffaf raporlama, kadro şartlarının sürekli korunması ve gri alanlardan özellikle kaçınılması en güvenli yaklaşımdır. Kısa vadeli kazançlar için yapılan esneklikler, uzun vadede ciddi yaptırımlara yol açabilir.
Bu içerik, resmi mevzuatın genel çerçevesini sadeleştirir. Her tesisin faaliyet türü ve izin kapsamı farklı olduğu için, uygulamada ilgili il müdürlüğü ve güncel mevzuat esas alınmalıdır.