Sıfır atık yaklaşımı işletmelerin ortaya çıkan atıkları toplaması veya geri dönüşüme göndermesi anlamına gelmemektedir. Etkin bir sistem; atığın oluşmadan önce azaltılmasını, kaynağında doğru şekilde ayrıştırılmasını, uygun koşullarda biriktirilmesini, kayıt altına alınmasını ve mümkün olan en yüksek oranda geri kazanılmasını kapsayan bütünleşik bir yönetim modelidir.
Türkiye'de sıfır atık uygulamalarının temel çerçevesi Sıfır Atık Yönetmeliği ile belirlenmiştir. Yönetmeliğin amacı, doğal kaynakların etkin kullanılmasını sağlamak ve atık yönetim süreçlerinin çevre ve insan sağlığını koruyacak şekilde yürütülmesini sağlamaktır. Sistem aynı zamanda atıkların kayıt altına alınması ve sıfır atık belgelendirme sürecinin yürütülmesine yönelik esasları da içerir.
Sıfır Atık Yönetim Danışmanlığı Neden Gereklidir?
Bir işletmede farklı faaliyetlerden çok sayıda atık türü oluşabilir. Ofislerde kâğıt, plastik ve cam atıklar ortaya çıkarken üretim tesislerinde ambalaj atıkları, metal atıklar, organik atıklar veya faaliyet türüne bağlı özel nitelikteki atıklar söz konusu olabilir. Bu atıkların aynı yöntemle yönetilmesi ise doğru bir sıfır atık sistemi oluşturmaz.
Danışmanlığın temel amacı, işletmenin gerçek faaliyet yapısını analiz ederek uygulanabilir bir atık yönetim sistemi oluşturmaktır. Bunun için mevzuatın incelenmesi yanında atığın nerede oluştuğu, hangi miktarda ortaya çıktığı, nasıl depolandığı, kim tarafından toplandığı ve hangi lisanslı kanala gönderildiği birlikte değerlendirilmelidir.
Yanlış konumlandırılmış bir atık kutusu, personelin atıkları yanlış bölmeye bırakması veya geçici depolama alanının işletme faaliyetlerine uygun tasarlanmaması gibi küçük görünen problemler sistemin bütünlüğünü bozabilir. Bu nedenle sıfır atık uygulamasının masa başında hazırlanmış bir prosedürden ziyade işletmenin günlük çalışma düzenine entegre edilmiş bir yönetim sistemi olarak ele alınması gerekir.
Sıfır Atık Yönetim Sistemi Nasıl Oluşturulur?
Sıfır atık sisteminin kurulmasında ilk aşama işletmenin mevcut durumunun belirlenmesidir. Faaliyet alanları, çalışan sayısı, bina veya tesis yapısı, atık kaynakları, mevcut ekipmanlar ve atıkların mevcut yönetim şekli incelenir.
Bu değerlendirme sonucunda işletmeye özel bir sistem tasarlanır. Her işletmeye aynı sıfır atık planının uygulanması teknik açıdan doğru değildir. Bir üretim tesisinin ihtiyaçları ile ofis faaliyetlerinin yürütüldüğü bir hizmet binasının ihtiyaçları birbirinden farklıdır.
Atık Kaynaklarının Belirlenmesi
İşletmenin hangi bölümlerinde hangi atıkların oluştuğu belirlenir. Üretim hatları, depolar, yemekhaneler, ofisler, laboratuvarlar, bakım alanları ve ortak kullanım noktaları ayrı ayrı değerlendirilir.
Bu çalışma atık yönetimin de atığın oluşum sürecinin tamamına odaklanmasını sağlar.
Kaynağında Ayrı Biriktirme Sisteminin Tasarlanması
Sıfır atık yaklaşımının en önemli unsurlarından biri atıkların kaynağında ayrı biriktirilmesidir. Yönetmelikte de kaynağında ayrı biriktirme atıkların oluştuğu noktada ayrı olarak biriktirilmesi şeklinde tanımlanmaktadır.
Bu nedenle ekipman seçimi ve yerleşimi rastgele yapılmamalıdır. Atıkların yoğun olarak oluştuğu noktalara uygun ekipman yerleştirilmeli, çalışanların kolaylıkla anlayabileceği işaretleme ve bilgilendirme sistemi oluşturulmalıdır.
Geçici Depolama Sürecinin Düzenlenmesi
Kaynağında ayrıştırılan atıkların işletme içerisinde bekletildiği alan da sistemin önemli parçalarından biridir. Atıkların türüne göre uygun şekilde muhafaza edilmesi, birbirleriyle karışmasının önlenmesi ve ilgili mevzuatın gerektirdiği koşulların sağlanması gerekir.
Geçici depolama alanının boş bir oda veya atıkların bırakıldığı bir bölüm olarak değerlendirilmesi doğru olmayıp alanın işletmenin faaliyetlerine, atık türlerine ve oluşan miktarlara göre planlanması gerekir.
Sıfır Atık Belgesi İçin Danışmanlık Süreci
Sıfır Atık Yönetmeliği, belirlenen yerlerde sıfır atık yönetim sisteminin kurulması ve sistemin belgelendirilmesine ilişkin esasları düzenlemektedir. Belgelendirme sürecinde işletmenin gerekli ekipmanları satın almış olması yeterli değildir. Sistemin fiilen kurulmuş, uygulanıyor ve izlenebilir durumda olması gerekir. Bu nedenle danışmanlık hizmetinin belge başvurusu ile sınırlı tutulması yerine, işletmenin sıfır atık sisteminin bütün bileşenleriyle hazırlanması daha sağlıklı bir yaklaşımdır.
Sıfır atık uygulamalarına ilişkin Bakanlık tarafından ayrıca sistem planı, belge başvurusu ve belge yenileme süreçlerine yönelik kılavuz ve dokümanlar yayımlanmaktadır.
İşletmelerde Sıfır Atık Yönetim Danışmanlığı Kapsamında Neler Yapılır?
Kaptan Çevre olarak sıfır atık yönetim hizmeti işletmenin mevcut durumunu doğrudan faaliyet sahasında değerlendirerek, mevzuat gereklilikleri ile işletmenin operasyonel ihtiyaçlarını birlikte ele alıyoruz.
Çalışmanın kapsamı işletmenin faaliyet türüne göre değişmekle birlikte; mevcut durum analizi, atık kaynaklarının belirlenmesi, atık türlerinin değerlendirilmesi, ayrı biriktirme altyapısının oluşturulması, ekipman ihtiyaçlarının belirlenmesi, geçici depolama süreçlerinin değerlendirilmesi, personel bilgilendirmesi, sıfır atık yönetim sistemi dokümantasyonu ve belgelendirme sürecine yönelik hazırlıkların oluşturulmasını kapsamaktadır.
Buradaki temel yaklaşım hazırlanan sistemin çalışanlar tarafından uygulanabilir olması ve işletmenin günlük operasyonlarını aksatmadan sürdürülebilmesidir.
Sıfır Atık Sisteminde Personel Eğitiminin Önemi
Teknik altyapısı doğru kurulmuş bir sistem çalışanlar tarafından uygulanmadığında beklenen sonucu vermez. Örneğin geri kazanılabilir bir atığın yanlış bölmeye bırakılması, farklı atık türlerinin birbirine karışmasına ve geri kazanım kalitesinin düşmesine neden olabilir.
Bu nedenle çalışanlara “atıkları ayırın” şeklinde genel bir bilgilendirme yapılması yeterli değildir. Hangi atığın nereye bırakılacağı, hangi atığın diğerlerinden ayrı tutulacağı ve işletme içerisindeki toplama sürecinin nasıl işleyeceği açık şekilde anlatılmalıdır.
Eğitimlerin işletmenin gerçek faaliyetleri üzerinden gerçekleştirilmesi çalışanların sistemi benimsemesini kolaylaştırır. Böylece sıfır atık uygulaması çevre biriminin sorumluluğu olmaktan çıkar ve işletmenin günlük çalışma kültürünün bir parçası haline gelir.
Atıkların İzlenebilirliği Neden Önemlidir?
Sıfır atık yönetiminde oluşan atığın süreç boyunca takip edilebilmesi de önemlidir. Hangi tür atığın ne kadar oluştuğu, nasıl biriktirildiği ve hangi kanalla geri kazanıma veya ilgili işleme gönderildiği işletmenin atık performansını değerlendirmede önemli veriler sağlar.
Ölçülemeyen bir atık yönetim sisteminin geliştirilmesi de güçleşir. Düzenli kayıt ve izleme sayesinde işletme hangi bölümlerde daha fazla atık oluştuğunu görebilir ve atık oluşumunu azaltmaya yönelik operasyonel kararlar alabilir.
Sıfır Atık Danışmanlığında Sadece Geri Dönüşüme Odaklanmak Doğru mu?
Hayır. Geri dönüşüm, sıfır atık yaklaşımının yalnızca bir bölümüdür. Etkin bir sistemde öncelikle atığın oluşmasının önlenmesi ve mevcut atık miktarının azaltılması değerlendirilir. Ardından yeniden kullanım ve geri kazanım seçenekleri ele alınır.
Örneğin sürekli olarak yüksek miktarda tek kullanımlık malzeme tüketen bir işletmede daha fazla geri dönüşüm kutusu yerleştirmek sorunun kaynağını çözmez. Öncelikle tüketimin nedenleri incelenmeli, mümkün olan noktalarda malzeme kullanımının azaltılması veya yeniden kullanılabilir alternatiflerin değerlendirilmesi gerekir.
Bu nedenle profesyonel sıfır atık danışmanlığı, “kaç adet kutu kullanılmalı?” sorusundan daha geniş bir perspektifle ele alınmalıdır. Asıl hedef, işletmenin kaynak kullanımını ve atık üretimini süreç bazında iyileştirmektir.
Kaptan Çevre ile Sıfır Atık Yönetim Danışmanlığı
Sıfır atık sisteminin işletmeye doğru şekilde kurulması atıkların kontrol altına alınması ve kaynakların daha verimli kullanılması açısından da önem taşır.
Kaptan çevre danışmanlık olarak işletmelerin faaliyet yapısını, atık kaynaklarını ve mevcut uygulamalarını değerlendirerek sıfır atık yönetim sisteminin kurulması ve sürdürülebilir şekilde uygulanmasına yönelik danışmanlık hizmetleri sunuyoruz.
Amacımız işletmenin gerçek çalışma düzenine uyum sağlayan, çalışanların uygulayabileceği ve kayıtlarla izlenebilen işlevsel bir sıfır atık yönetim sistemi oluşturmaktır.
Sıfır Atık sisteminizin mevcut durumunun değerlendirilmesi, eksiklerin belirlenmesi ve işletmenize uygun danışmanlık sürecinin planlanması için iletişime geçebilirsiniz.